BỘ TRƯỞNG LƯỠNG BỘ ĐÀO THIỆN THI
(1920 – 1998)

Đào Thiện Du

 

Đào Thiện Thi, sinh ngày 23/2/1920. Ông là con trai thứ Hai của cụ ông Đào Văn Ngữ và cụ bà Đào Thị Nghiên, một gia đình nông dân quê làng Khúc Thủy, xã Cự Khê, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây (nay là Hà Nội).

Ngày nhỏ Đào Thiện Thi đi học ở trường làng, sau đó được chú ruột là nhà giáo Đào Thiện Ngôn đưa ra Hà Nội nuôi dạy, cho ăn học để bằng người.

Ở Hà Nội, ông Đào Thiện Ngôn còn có 4 người con nhỏ, nên ngay từ lúc còn là học sinh trường Trung học Thăng Long, Đào Thiện Thi đã vừa đi học, vừa đi dạy kèm để lấy tiền học tiếp lên bậc cao hơn và phụ giúp chú thím. Những năm học ở cấp Phổ thông, năm nào Đào Thiện Thi cũng có trong Bảng danh dự dành cho các học sinh giỏi của trường. Bình thường ra, học xong tú tài phải mất 3 năm nhưng Đào Thiện Thi đã học vượt lớp để thi tú tài phần I và phần II chỉ trong 2 năm và vẫn đạt loại xuất sắc. Khi đậu vào trường Đại học Canh nông Hà Nội, trường Đại học đầu tiên của Việt Nam, Đào Thiện Thi luôn là sinh viên giỏi của trường và tại kỳ thi tốt nghiệp, ông là người đỗ thứ Nhì, chỉ xếp sau Bùi Huy Đáp, xếp thứ Nhất. Những người bạn thân thiết của Đào Thiện Thi lúc đó như: Bùi Huy Đáp, Cù Huy Cận, Nguyễn Ân Triệu, Đinh Văn Hớn… luôn luôn mến phục “một Đào Thiện Thi thông minh, lanh lẹn, hay giúp đỡ bạn bè”. Tình bạn của các ông vẫn giữ được tốt đẹp cho đến cuối đời.

Sau khi tốt nghiệp Đại học, chính quyền thực dân Pháp đã điều Đào Thiện Thi làm Phó Giám đốc Nhà máy chè Phú Thọ (1939 – 1941) dưới quyền một Giám đốc người Pháp. Với cương vị của mình, ông đã đấu tranh với chủ Pháp để mang lại quyền lợi cho những công nhân sản xuất chè. Đã nhiều lần người ta thấy ông phản đối Giám đốc người Pháp, vì ông ta tỏ thái độ khinh miệt người Việt Nam.

Ngay từ hồi còn là sinh viên, Đào Thiện Thi đã tích cực tham gia phong trào yêu nước. Thời kỳ Mặt trận Bình dân (1936 – 1939) ở Hà Nội khi ra làm việc cho chính quyền Pháp, ông càng có cơ hội để thực hiện những nguyện vọng ấp ủ từ lâu, bằng mọi cách góp phần xứng đáng cho cuộc Cách mạng giải phóng dân tộc. Chính quyền thực dân biết điều đó nhưng họ không tìm ra được bằng chứng để bắt ông nên đã tìm mọi cách đẩy đi càng xa Hà Nội càng tốt. Không cho làm việc ở Nhà máy chè Phú Thọ nữa, chính quyền Bảo hộ điều ông vào Nha Trang làm Giám đốc Ngân hàng Nông nghiệp 6 tỉnh Nam Trung Bộ.

Tại Khánh Hòa, Đào Thiện Thi nhanh chóng tham gia Phong trào Việt Minh, giữ chức Liên đoàn Trưởng thanh niên tỉnh Khánh Hòa và phụ trách Phong trào thanh niên công khai trong thị xã Nha Trang (1943 – 1945).

Cách mạng tháng Tám như cơn sóng trào trong cả nước. Cùng ngày với Việt Minh giành chính quyền ở Thủ đô Hà Nội ngày 19/8/1945, Đảng bộ Đảng Cộng sản Đông Dương tỉnh Khánh Hòa đã cử ông ra đọc tuyên bố Khởi nghĩa trước cuộc mít tinh và biểu tình tại Sân vận động Nha Trang. Từ cuộc mít tinh do Đoàn Thanh niên Trần Trọng Kim tổ chức đã biến thành cuộc mít tinh của Việt Minh tuyên bố chính quyền thuộc về nhân dân. Người dân Nha Trang, Khánh Hòa tự hào vì ngày giành chính quyền cùng ngày với Thủ đô Hà Nội ngày 19/8/1945.

Từ đó, bọn Nhật (lúc ấy chưa bị tước vũ khí) đã đe dọa bắt Đào Thiện Thi nếu ông còn tiếp tục lãnh đạo quần chúng cách mạng. Không hề nao núng trước những lời dọa nạt và cả lưỡi lê họng súng quân Nhật, ông vẫn tích cực tham gia phong trào đấu tranh yêu nước, nên bọn quân phiệt Nhật đã bắt Đào Thiện Thi dọa giết. Nhưng do phong trào quần chúng mạnh mẽ biểu tình gây áp lực nên buộc chúng phải thả Đào Thiện Thi.

Trong tháng 8/1945, ông là Ủy viên, Ủy ban Khởi nghĩa, tham gia lãnh đạo nhân dân Khánh Hòa giành chính quyền. Rồi sau đó được giao là Ủy viên, Ủy ban Kháng chiến Hành chính tỉnh phụ trách Kinh tế và Ngoại vụ, kiêm phụ trách Ủy ban Quân giới, Ủy ban Quân sự tỉnh.

Ngày 6/1/1946, Khánh Hòa tổ chức Tổng tuyển cử. Ba đại biểu Quốc hội khóa I được toàn dân Khánh Hòa tin tưởng bầu là Tôn Thất Vỹ, Nguyễn Văn Chi và Đào Thiện Thi. Ngày nay trong lòng các cán bộ lão thành Cách mạng và nhân dân Nha Trang, Khánh Hòa vẫn ghi đậm hình ảnh và nhớ ông với tấm lòng sâu nặng nghĩa tình, với sự cảm phục yêu quý.

Từ tháng 2/1946, Đào Thiện Thi trở ra Hà Nội làm việc tại Nha Nông nghiệp Tín dụng Bộ Canh nông, rồi làm Tổng thanh tra Bộ Canh nông (1946 – 1947) kiêm phụ trách Nha Tín dụng sản xuất, Bí thư Chi bộ Canh nông. Trong cuộc Kháng chiến chống Pháp, ông được Đảng và Nhà nước giao cho các nhiệm vụ như: Giám đốc Vụ Ngân sách, Bộ Tài chính (1951 – 1952), Ủy viên, Đảng đoàn Bộ Tài chính (1953 – 1954).

Từ ngày hòa bình lập lại (1954), Đào Thiện Thi lần lượt giữ chức vụ: Giám đốc Vụ Kiến thiết, Bộ Tài chính (1955 – 1959), Giám đốc Vụ Tổng Dự toán rồi Thứ trưởng Bộ Tài chính (1960 – 1974), Quyền Bộ trưởng, rồi Bộ trưởng, Bộ Tài chính, sau đó là Bộ trưởng, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội (1975 – 1987). Khi được trên cho nghỉ hưu ông vẫn được tin tưởng giao làm Trợ lý cho Tổng Bí thư Đỗ Mười.

Đào Thiện Thi là Đại biểu Quốc hội các khóa I, II, III, V, VI và VII. Ông có tinh thần trách nhiệm rất cao, thông minh sắc bén trong giải quyết công việc, thấu tình đạt lý trong cư xử và quan hệ với mọi người.

Do những đóng góp to lớn của Đào Thiện Thi với đất nước, Đảng CSVN và Nhà nước Việt Nam đã tặng thưởng:

– Huân chương Độc lập hạng Nhất

– Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhất

– Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất

Ngày 17/10/1998, Đào Thiện Thi trút hơi thở cuối cùng tại Bệnh viện Hữu nghị Hà Nội.

Cả dòng tộc họ Đào Thiện coi ông là niềm tự hào to lớn của mọi người.